Sociale media verbieden voor jongeren tot 16 jaar is onbegonnen werk en bovendien een vreselijk idee, schrijft Wouter Duyck. Sociale media veroorzaken geen hersenschade bij kinderen. Ouders moeten gewoon overmatig gebruik tegengaan.
Vandaag, vrijdag, buigt de Vlaamse regering zich over haar plan mediawijsheid. Twee coalitiepartners blijven een socialemediaverbod genegen voor jongeren tot 16 jaar. Ondanks een negatief advies van de Hoge Gezondheidsraad blijft het paniekerige buikgevoel van sommige politici opspelen. Kinderen en ouders verdienen beter. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de sociale media de hersenen van onze kinderen noch hun mentaal welzijn beschadigen. Gezond verstand, mediawijsheid en opvoeding volstaan.
Zodra nieuwe dingen de wereld overspoelen, worden mensen bang. Fietsen, televisie, zelfs boeken. Ze zouden allemaal onze kinderen kapotmaken. Honderd jaar geleden waarschuwde men in de krant zelfs eens dat kinderen te veel speelden. Geen van die waarschuwingen heeft fietsen, boeken of spelen uitgeroeid, en gelukkig maar. Onvermijdelijkheden herhalen zich altijd: ook socialemediagebruik door jongeren zal nooit meer verdwijnen. Je krijgt de tandpasta nooit meer terug in de tube.
Dat is ook niet erg. Smartphones en sociale media maken onze kinderen níét kapot. Politici die beweren dat ze dat wél doen en dat ze zelfs hersenschade veroorzaken, plaatsen zichzelf buiten de wetenschap. Volgens het tijdschrift Trends in Cognitive Sciences zijn er geen aanwijzingen dat internet- en technologiegebruik de ontwikkeling van het brein beschadigt. En uit het grootste onderzoek van herhaalde kinderhersenscans ooit (bij meer dan 12.000 9-jarigen, in het tijdschrift Cortex)bleek dat schermgebruik de hersenen niet beschadigt en zelfs niet aantoonbaar hervormt. Termen als hersenschade of hersenrot doen het misschien goed in politieke advertenties op Tiktok, ironisch genoeg gericht aan jongeren, maar niet in de wetenschappelijke literatuur.
Beroemd zonder bewijs
Sociale media maken onze kinderen ook niet ongelukkig, al beweren dezelfde politici dat ze behalve hersenschade ook depressies en een laag zelfbeeld veroorzaken. Weinig kwesties werden de voorbije jaren vaker onderzocht en geen enkele studie leverde het onweerlegbare bewijs waarmee elke wetenschapper wereldberoemd kon worden. Sommige wetenschappers, zoals Jonathan Haidt, werden dan maar beroemd zonder dat bewijs. Uit tientallen studies is intussen gebleken dat het oorzakelijke verband tussen sociale media en mentaal welzijn niet aangetoond is.
En zelfs als er wél iets gevonden wordt, is de associatie zwak. Het mentale welzijn van onze jeugd wordt welgeteld voor 1 procent verklaard door socialemediagebruik. Als dat een verbod moet rechtvaardigen, dan kan ik nog wel een honderdtal dingen opsommen die verboden moeten worden. En natuurlijk kunnen sommige specifieke kanalen schadelijk zijn voor wie pakweg een eetstoornis heeft. Opvoeding blijft maatwerk. Maar gerichte opvolging is veel beter dan de volledige bevolking te pathologiseren. Onthouding van sociale media of strengere regels op school verbeteren het mentale welzijn niet, bleek onder meer uit Vlaams onderzoek in Nature.
We voeden onze kinderen steeds meer op door hen krampachtig af te schermen van elke uitdaging, in de ijdele hoop dat ze dan vanzelf gewapend zijn om de wereld aan te kunnen zodra ze 16 of 18 worden. Alsof mentale veerkracht geleverd wordt met een identiteitskaart bij een bepaalde leeftijd. De echte welzijnsproblematiek bij onze jeugd heeft meer te maken met dat waanidee dan met Instagram. Als je kinderen wilt klaarstomen voor de wereld, laat hen dan de wereld zien in plaats van die te verbergen. Mét een vaste ouderhand.
Van leven ga je dood
Zijn er dan géén gevaren? Toch wel. Overmatig gebruik vergroot de kans op jeugdig brillen en avondlijk schermlicht verstoort de slaap. Net zoals te veel ijsjes eten overgewicht veroorzaakt en voetbal knieletsels. Zelfs van leven ga je uiteindelijk dood. Het antwoord op al die risico’s is uiteraard gezond verstand, matiging en een gevarieerde tijdsbesteding. Zes uur tiktokken per dag is geen goed idee voor een twaalfjarige, maar dagelijks zes uur tv-kijken of zelfs hardlopen ook niet. Laat ouders hun kinderen opvoeden. Ze kunnen dat beter dan regeringen.
Dit gaat niet om aangetoonde risico’s, wat wel het geval is bij pakweg tabak. Het gaat niet om volksgezondheid, maar om een eigen particulier idee van de perfecte opvoeding. Wie dat idee in wetten wil gieten, zal zich ook over een maximale hoeveelheid ijsjes moeten buigen, met uiteraard een ijsjescontroleur, of QR-codes op de hoorntjes. Met leeftijdscontrole, dus ook de privacy van volwassenen moet worden opgeofferd aan dat ideetje.
Zulke vrijheidsbeperkingen zijn nooit afdwingbaar. Wie zal de 14-jarige afhouden van de verboden Instagramvrucht? Je kunt ze gewoon niet verbieden, net zo min als boeken, televisie en ijsjes.
Nieuwe technologie heeft ook altijd positieve effecten. Actieve gebruikers van sociale media hebben ook in het echte leven méér vrienden. De fijne motoriek van peuters verbetert als ze een tablet gebruiken. Van te gamen krijg je net bétere aandachtsfuncties. Om nog te zwijgen van de toegankelijkheid van informatie uit de hele wereld.
Alle remmen overal los dan maar? Zeker niet. Een algemeen verbod op sociale media is een verschrikkelijk idee, maar een smartphoneverbod in de klas is zeer wenselijk. Onze hersenen kunnen niet multitasken en je kunt niet studeren als je voortdurend wordt afgeleid. Leer kinderen om tijd en aandacht op één ding tegelijk te focussen. De klas is voor de leraar. Thuis 50 minuten studeren en 10 minuten sociale media als ontspanning kan. Maar niet tegelijk. En 50 minuten sociale media voor 10 minuten studeren, u raadt het al. Gezond verstand, opvoeding en mediawijsheid volstaan.
Dus, beste ouders, wees aandachtig voor overmatig gebruik en verslaving. Beperk niet alleen de consumptie van ijsjes, maar ook van sociale media. Dat wist u natuurlijk al. En beste politici, wees voorzichtig met woorden zoals “hersenschade”. De aarde is niet plat.
Verschenen in De Standaard, 18 december 2025, https://www.standaard.be/opinies/een-verbod-op-sociale-media-voor-kinderen-ouders-kunnen-beter-opvoeden-dan-regeringen/114837437.html
