HET VERBOD BLIJFT, DE DISCUSSIES ERROND OOK – Schooldirecteur Maarten Smeulders: ‘Na een versoepeling van de regels vroegen leerlingen zélf om ze weer te verstrengen’

Ruim een halfjaar nadat Zuhal Demir het smartphoneverbod op school introduceerde, maken we de balans op. Was de maatregel een gouden zet, en krikt die de onderwijskwaliteit op? Is oldskool beter? Hangt ervan af aan wie je ‘t vraagt. Leerkrachten en directeurs zijn tevreden, scholieren minder. ‘Leer ons met smartphones omgaan, in plaats van ze te verbieden’, vraagt Lukas Verbijlen van de Scholierenkoepel.

Minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) pakte vorig jaar het onderwijsveld in snelheid. Het smartphoneverbod zou er niet alleen komen in lagere scholen, zoals velen dachten, maar ook in het secundair. Dat botste op nogal wat weerstand. ‘Op dat moment hadden veel scholen immers al een traject lopen’, zegt Bruno Vanobbergen, topman van het katholiek onderwijs. ‘We delen uiteraard de bezorgdheid over het smartphonegebruik bij jongeren, maar vinden het jammer hoe dit verbod tot stand is gekomen.’

Sinds het begin van dit schooljaar zijn smartphones dan ook verboden in alle lagere en secundaire scholen in Vlaanderen. De toepassing kan van school tot school verschillen – zo kan een uitzondering gelden voor het vijfde en zesde middelbaar – maar tijdens de lesuren en pauzes moeten de toestellen overal op zak blijven.

Het resultaat? Geen zombiegroepjes meer van jongeren die op de speelplaats wezenloos naar hun schermpje turen. Leerlingen spelen weer volop met elkaar, er is meer concentratie tijdens de lessen en minder cyberpesten tijdens pauzes. Kortom, het leven lacht onze jeugd weer toe.

Dat zeggen althans de leerkrachten en schooldirecteurs die wij contacteerden. Bij experts en scholieren zijn de meningen verdeeld. Voor sommigen kan het smartphoneverbod niet snel genoeg op de schop, anderen denken dan weer na over een algehele technologieban op school.

pestfilmpjes

Karin Heremans, directrice van GO! Atheneum Antwerpen, ziet alleen positieve effecten. ‘Bij ons was het al langer aan banden gelegd, in samenspraak met de leerlingenraad. Wij hadden daar geen minister voor nodig. Leerlingen stoppen ‘s morgens hun telefoon in een zakje en krijgen die ‘s avonds terug. Dat gaat perfect. Vroeger werden al eens pestfilmpjes gemaakt op de speelplaats, nu niet meer. De focus tijdens de lessen is ook stukken beter.’

Bij GO! Atheneum Schoten is de maatregel sinds dit schooljaar van kracht. Directrice Wendy Van den Branden merkt het verschil. ‘We hadden verwacht een ware kruistocht te moeten voeren. Onze leerlingen hebben echter snel de klik gemaakt en zoeken nu afleiding in andere zaken. Zo voorzien we tafeltennis of mogen ze een bal komen halen tijdens de pauze. Er zijn weliswaar hardnekkige verslaafden, maar dat zijn uitzonderingen. Wie betrapt wordt, moet nablijven of ‘s ochtends z’n gsm in veilige bewaring geven.’

In digitale tijden de smartphone weren, het lijkt op het eerste gezicht tegenstrijdig en contraproductief. Tot voor kort hadden scholieren hun smartphone zelfs nodig om in te loggen bij Smartschool. ‘Er waren in het begin wel wat praktische problemen’, geeft Van den Branden toe. ‘Het is nu weer oldskool: organisatorisch wordt het iets lastiger. En we merken ook dat cyberpesten niet verdwijnt, het gebeurt nu meer na de lesuren.’

Hallo, toilet?

Directeur Maarten Smeulders had in zijn school in Schilde al langer een verbod ingevoerd. ‘Voor ons is er weinig veranderd, maar toch is het goed dat de overheid dit verbod oplegt. Ik kan begrijpen dat het voor veel scholen een fijn gevoel geeft. We hadden ooit een proefproject waarbij leerlingen tijdens de middagpauze hun smartphone wél weer mochten gebruiken. Na twee maanden vroegen ze zelf om het weer terug te draaien. We voeren weliswaar geen repressief beleid. We beseffen ook wel dat leerlingen hun smartphone al eens controleren op het toilet, want ze mogen hun toestel bij zich hebben. Het wordt pas een probleem als ze daar te lang blijven zitten.’

Minder prikkels

In het lager onderwijs horen we ook positieve geluiden. ‘Zeker voor onze leerlingen met autisme is het goed dat er nu minder prikkels zijn’, zegt Melissa Verfaillie van de Brugse basisschool De Kaproenen voor buitengewoon onderwijs. ‘Het verbod geeft duidelijkheid: het mag niet! Kinderen genieten nu weer van het buiten spelen. Ik ben niet tegen de smartphone, maar wel op school. Ik heb niet het gevoel dat kinderen dit nu missen. Ook niet op de bussen die wij inleggen, want ook daar is het verboden.’

Een Limburgs onderzoek van de PXL-hogescholen bevestigt wat leerkrachten en directeurs aanvoelen. Daarin geeft 94% aan dat hun leerlingen vaker met elkaar praten en vaker deelnemen aan activiteiten.

Bezorgde ouders

Wat vinden bezorgde ouders? Hebben zij niet liever dat hun kinderen een telefoon op zak hebben, om contact te houden? ‘Da’s alleen belangrijk direct na de lessen, als de leerlingen terug naar huis moeten’, zegt Franciska Wildenboer van de Vlaamse Ouderkoepel. ‘Maar op dat moment kan de smartphone wél weer worden gebruikt. De meeste signalen die ik opvang, zijn positief. Het verbod biedt houvast. Voor veel ouders had het al eerder gemogen. De praktische kant was in het begin weliswaar niet zo goed geregeld. Het is niet altijd duidelijk waar op school het toestel kan worden opgeborgen. De gsm thuislaten is vaak geen optie, net omdat die nodig is om het vervoer te regelen.’

niet Des duivels

Bij experts zijn de reacties niet eenzijdig positief. ‘Smartphones zijn niet des duivels’, zegt cognitief psycholoog Wouter Duyck. ‘Velen denken dat ze de mentale gezondheid van jongeren ondermijnen, maar dat blijkt niet uit studies. Dat de telefoon in de klas zelf verboden wordt, lijkt me evident, omdat het de aandacht afleidt en de leerprestaties vermindert. Vroeger stuurde een derde van de leerlingen wel eens een sms in de klas of zat men online. Spaans onderzoek leert dat leerlingen na een gsm-verbod een halfjaar leervoorsprong nemen. Het sociaal klimaat verbetert ook: men praat meer met elkaar en pest minder.’

Duyck is echter tégen een algemeen verbod, dat ook tijdens lange middagpauzes geldt. ‘Onder meer omdat het effect van smartphones op het mentaal welzijn quasi-nul is. Bovendien zijn jongeren nu ‘s avonds vaker online. Als het op school niet meer mag, compenseren ze dat thuis.’

staking

Jongeren zelf kunnen maar moeilijk afstand nemen van hun smartphone. Het verbod was zelfs de inzet van een staking, die weliswaar snel uitdoofde. ‘We vinden het niet kunnen dat onze mening niet gevraagd werd’, zegt Lukas Verbijlen (17) van de Scholierenkoepel. ‘Leer ons met smartphones omgaan in plaats van ze te verbieden.’

In zijn school, KSOM in Mol, geldt een volledig verbod, zonder uitzondering voor derdegraads zoals hij. ‘Dat zou praktisch moeilijk te organiseren zijn, omdat op de speelplaats alle leeftijden door elkaar lopen. Hoe gaat men dat dan controleren?’

Zeker in het begin was het aanpassen geblazen. ‘Vroeger gebruikten we de smartphone om lessenroosters te checken of in te loggen bij Smartschool’, aldus Lukas. ‘Van de ene dag op de andere waren we weer afhankelijk van papieren roosters, of moesten we ze maar uit het hoofd kennen.’

Lukas merkt in zijn omgeving dat het verbod eerder een negatief effect heeft. ‘Wie vroeger op de speelplaats nog eens kon chatten met een online vriend, staat er nu vaak eenzaam bij. Is dat dan beter? Een smartphone bij de hand maakt het leven gewoon aangenamer.’

in dialoog

Lukas hoopt dat de maatregel alsnog wordt teruggedraaid. Pedagoog Pedro De Bruyckere acht die kans echter klein. ‘In andere landen denkt men al verder, bijvoorbeeld een verbod op sociale media onder 16 jaar en zelfs een verbod van alle technologie op school. Veel scholen waren bij ons eerder al bezig met beperkingen, in die zin is het verbod een kind van zijn tijd. Andere landen kwamen er al vroeger mee, om uiteenlopende redenen. Zo voerde Frankrijk als een van de eerste het verbod in voor de veiligheid van de leerkrachten. Zodat die niet gefilmd zouden worden.’

En wat nu? Demir gaf aan in het vervolg meer in dialoog te zullen treden met scholieren, maar zal haar maatregel wellicht niet terugschroeven. De gevolgen van het smartphoneverbod op Vlaamse scholen moeten nog verder onderzocht worden. Het lijkt er niet toe te leiden dat jongeren plots veel minder op sociale media zitten. Misschien toch liever mediawijs dan mediaverbod?

TEKST: GUY VAN GESTEL

Verschenen in Dag Allemaal, 31 maart 2026, PDF