Een lerares in het provinciaal onderwijs in Oost-Vlaanderen werd ontslagen omdat ze weigert haar hoofddoek af te zetten. Kan dat zomaar? Simon Tibo
Sinds 1 september 2024 mogen leraren in het provinciaal onderwijs van Oost-Vlaanderen geen religieuze kentekens meer dragen. Het provinciebestuur paste daarover in juni 2024 haar personeelsreglement aan. Een beslissing waar lerares Hadija Amajoud zich tegen verzette.
Amajoud draagt al een hoofddoek sinds ze op 1 september 2022 aan de slag ging op een provincieschool in Assenede. “Ik heb altijd goed gepresteerd als lerares. Dat is wat zou moeten tellen”, zegt ze in De ochtend op Radio 1. “Als je een bekwame leerkracht met een diploma voor buitengewoon onderwijs door een hoofddoek geen les laat geven, is dat een verlies.”
Toen Amajoud zich niet aan het hoofddoekenverbod hield, startte de provincie een tuchtprocedure tegen haar. Die mondt nu uit in haar ontslag, nadat pogingen om een compromis te vinden op niets uitdraaiden. Amajoud voelde zich onder druk gezet door het provinciebestuur. “Ik zeg elke dag tegen mijn leerlingen dat ze zichzelf mogen zijn”, klinkt het nog in De ochtend. “Hoe zou ik nog kwalitatief onderwijs kunnen bieden als ik voortdurend zeg dat iedereen erbij hoort, maar dat ik mezelf niet mag zijn?”
ACOD, de overheidstak van de socialistische vakbond ABVV, wil nu in beroep gaan tegen de beslissing. Volgens haar werden de reglementen aangepast om Amajoud “persoonlijk te straffen”.
Provincie krijgt gelijk
Hoe kon het zover komen? Het provinciebestuur wijst erop dat een hoofddoekenverbod op school helemaal niet zo uitzonderlijk is. “We hebben ons geïnspireerd op het gemeenschapsonderwijs, waar zo’n algemeen verbod al erg lang bestaat”, zegt gedeputeerde Kurt Moens (N-VA). “Ook in provincie Antwerpen is dat het geval.”
“In onze visie op onderwijs streven we naar neutraliteit”, vervolgt Moens. “We vinden dat een noodzakelijke voorwaarde voor jonge mensen om zich te ontwikkelen, zonder enige levensbeschouwelijke druk. Leerkrachten hebben daarin een voorbeeldfunctie.”
Dit schooljaar breidde de provincie haar hoofddoekenverbod bovendien uit naar leerlingen. In de praktijk zullen vooral een honderdtal leerlingen van de secundaire school Richtpunt in Gent daar de gevolgen van dragen. Enkele leerlingen trokken daarom naar de rechtbank, maar tot nu toe zonder resultaat.
Ook Amajoud ving bot voor de rechtbank van eerste aanleg in Gent. Volgens de rechter heeft de lerares gekozen voor een loopbaan in het officieel gesubsidieerd onderwijs. Haar neutraliteitsbeleid is volgens de rechtbank geen verboden discriminatie. Amajoud moet zich daarom aanpassen aan de regels die er gelden voor alle personeelsleden, klinkt het.
Een spoedprocedure bij de Raad van State om het verbod te schorsen werd dan weer afgewezen omdat er volgens de Raad geen sprake was van hoogdringendheid.
Het Vlaamse Mensenrechteninstituut (VMRI) oordeelde daarentegen dat er wel sprake was van directe discriminatie – voor september 2024 – en indirecte discriminatie daarna, en ook van intimidatie. Amajoud wordt volgens het VMRI voor “de zware keuze gesteld om ofwel afstand te doen van (…) een belangrijk deel van hun identiteit, ofwel hun werk te verliezen”.
Volgens het VMRI is onderwijsneutraliteit een legitiem doel, maar toont de provincie onvoldoende aan dat een algemeen verbod hier noodzakelijk en proportioneel was. Ongelijk krijgen voor de rechter en gelijk van het VMRI, hoe kan dat?
Lerarentekort
“Neutraliteit is een belangrijk onderdeel van de openbare dienstverlening, maar de Belgische wetgever maakte nooit een duidelijke keuze over de invulling van die neutraliteit”, zegt Jogchum Vrielink, hoogleraar mensenrechten (KU Leuven en UCLouvain). “Centraal staat daarbij dat overheidspersoneel neutraal moet handelen. Maar of daar ook uiterlijke neutraliteit onder valt? Dat is niet zo duidelijk en laat veel ruimte voor interpretatie. Verschillende rechtbanken kunnen daardoor andere oordelen vellen.”
“We laten van oudsher erg veel ruimte voor pluraliteit bij de overheid, maar de laatste jaren is er ook een beweging richting een erg strikte neutraliteit”, vervolgt Vrielink. “Die twee opvattingen bestaan naast elkaar. Dat is een probleem, want die besluiteloosheid laat willekeur toe bij de overheid.”
België is daarmee de vreemde eend in de bijt in Europa. Ons land zit daarmee ergens tussen Frankrijk – waar een veel striktere neutraliteit geldt – en het Verenigd Koninkrijk – waar zichtbare religieuze kentekens veel meer aanvaard zijn. Telkens als er een nieuw verbod wordt uitgevaardigd, laaien dezelfde discussies daarom weer op.
Zo begrijpt professor onderwijssociologie Orhan Agirdag (KU Leuven) op LinkedIn niets van de beslissing: “Sterke leerkrachten ontslaan vanwege een hoofddoek, terwijl het onderwijs mensen tekortkomt. Beschamend. Niet alleen wat Oost-Vlaanderen doet, maar ook het stilzwijgen van elke onderwijsexpert.” Onderwijsexpert Wouter Duyck wijst op X dan weer op het andere uiterste: “Scholen met keppeltjes, hoofddoeken en kruisjes bestaan. Dat is het vrij onderwijs. […] Waarom zouden ouders die een onderwijs vrij van levensbeschouwing willen niet die vrijheid mogen hebben van hun aanbod?”
“Je kan die visie verdedigen, maar neutraliteit hoeft niet te betekenen dat levensbeschouwing onzichtbaar is op school”, zegt Vrielink. “Misschien is het net goed dat kinderen met andere levensbeschouwingen in aanraking komen binnen dezelfde school. Ook dat is een vorm van neutraliteit.”
SIMON TIBO
Verschenen in De Morgen, 15 september 2026
