Het regeringsrapport: ‘Voor het eerst sinds de jaren 80 lopen we achter op de rest van Europa’ (HUMO)

Bij de start in 2014 zagen de federale regering- Michel en de Vlaamse regering- Bourgeois een unieke kans om – ‘eindelijk zonder de socialisten’ – de economie weer op orde te krijgen. De jobs zouden uit de hemel komen vallen, de belastingen zouden dalen en België zou een pak efficiënter gaan draaien. Maar vier jaar later blijkt dat we van alle EU-landen zowat het minst profiteren van de economische heropleving. Dreigen er herexamens op de zeven belangrijkste vakken?

Het is dé slagzin van de federale regering: premier Michel en co. hebben de economische motor in gang getrapt en dankzij hun doortastende beleid beleven we nu economische hoogdagen. De Gentse professor Gert Peersman doorprikte dat verhaal begin juni in ‘Terzake’. De volledige EU zit dezer dagen op kruissnelheid, maar België bengelt aan de staart van het peloton. Alleen crisislanden Griekenland en Italië doen slechter.

GERT PEERSMAN «Het is de eerste keer sinds de regering- Martens V (1981-1985, red.) dat de Belgische groeicijfers slechter zijn dan het Europese gemiddelde.»

HUMO Hoe komt dat?

PEERSMAN «Eén verklaring is dat andere EU-landen zwaarder werden getroffen door de economische crisis. Zij herpakken zich nu, en maken een inhaalbeweging. Maar er is meer aan de hand. Duitsland en Oostenrijk hielden óók goed stand tijdens de crisis en zij doen het nu duidelijk beter dan wij.»

HUMO Onlangs besliste de Belgische staalreus Umicore om zijn nieuwe fabriek niet in eigen land te bouwen, maar in Polen. Slaagt de regering er niet in om België aantrekkelijk te maken voor bedrijven?

PEERSMAN «België heeft inderdaad een aantal handicaps die sommige bedrijven afschrikken. Dat zorgt ervoor dat onze economie minder zuurstof krijgt dan in andere landen. Het verhaal van Umicore zou enkele alarmbellen moeten doen afgaan.»

De hoerakreten die in de Wetstraat weerklinken, lijken dus niet in overeenstemming met de realiteit. Hoe komt dat? We vroegen het aan een select kransje experten.

Arbeidsmarkt: ‘De kloof is te groot’

Waarom is dat belangrijk? ‘Jobs, jobs, jobs’: dat zijn al sinds 2014 de drie topprioriteiten van premier Michel. In deze legislatuur werden er al 250.000 jobs gecreëerd, en volgens het Planbureau komen er dit jaar nog eens 106.000 bij. Tien jaar geleden ontvingen 658.000 werklozen een uitkering, vorig jaar waren dat er nog 487.000. Het gevolg: de werkloosheidsuitgaven zijn de jongste vijf jaar gedaald met 1,6 miljard euro. Leuk nieuws, maar we hinken nog steeds achterop. In de rest van Europa heeft 74,2 procent van de bevolking tussen 25 en 64 jaar een job, in België is dat maar 71,9 procent.

STIJN BAERT (arbeidseconoom UGent) «Rond de Belgische arbeidsmarkt staan hoge muren. Denk maar aan de dure loonlasten en ontslagvergoedingen. En de strenge bescherming van werknemers is goed voor wie werkt, maar niet voor wie werkloos is: bedrijven nemen niet snel het risico om iemand aan te werven. De regering-Michel heeft inspanningen gedaan om die muren wat te verlagen. Onze loonkosten lagen te hoog. Met de taxshift heeft de regering die handicap tegenover onze buurlanden verminderd en werd het voor bedrijven goedkoper om mensen aan te nemen. Er kwamen flexi-jobs in de horeca, en Kris Peeters bereikte – rijkelijk laat – een akkoord met de sociale partners over werkbaar en wendbaar werk. Daardoor is er wat meer mogelijk op het vlak van e-commerce, de bedrijven die onze pakjes de volgende dag al aan huis leveren. Vóór dat akkoord waren nacht- en ploegenarbeid te strikt gereglementeerd, waardoor we veel jobs verloren aan Nederland. Spelers als Zalando hebben zich daar gevestigd en bedienen nu onze markt. Zulke scenario’s moeten we in de toekomst vermijden.»

HUMO Volstaan de inspanningen van de regering?

BAERT «Nee. De regering is binnen het bestaande overlegmodel gebleven, waardoor ze slechts kleine stapjes kon zetten. Onze werkzaamheidsgraad stijgt, maar de meeste andere landen klimmen nog sneller. Zo krijgen we de kloof nooit gedicht.»

HUMO Eén van de problemen is een mismatch: de 185.000 werkzoekenden hebben blijkbaar niet het juiste profiel om de 50.000 openstaande vacatures in te vullen.

PEERSMAN «Die mismatch wegkrijgen is een werk van lange adem. Als er te weinig ingenieurs zijn, moet je die opleiden. Op korte termijn kun je enkel de kloof tussen werken en niet-werken vergroten. Of de juiste profielen halen in het buitenland, via migratie.»

HUMO Premier Michel wil dat oplossen met zijn ‘arbeidsdeal’, die hij enkele weken geleden aankondigde. Kan dat lukken?

BAERT «Wat Michel zegt, staat nogal op gespannen voet met de realiteit. Zijn maatregelen bevatten niets nieuws. Hij focust vooral op wat de deelstaten kunnen doen, maar zwijgt over de federale bevoegdheden. Deze regering heeft zich aangekondigd als een hervormingskabinet, maar op de arbeidsmarkt valt dat flink tegen.»

HUMO Wat moet er dan wel gebeuren?

BAERT «Onze lonen zijn nu te fel gekoppeld aan anciënniteit.

In het buitenland zie je dat veel minder. Het lijkt mooi dat ervaren werknemers meer verdienen, maar zo duwen we onze oudere werknemers uit de markt, omdat ze te duur zijn.

»De kloof tussen werken en niet-werken moet ook groter worden. Vooral lageropgeleiden die een job aannemen, houden daar amper meer aan over dan aan een uitkering. En voor de pensioenberekening van vijftigplussers maakt het nauwelijks uit of ze werken of niet. Dat is onhoudbaar.»

HUMO In alle andere Europese lidstaten zijn werkloosheidsuitkeringen beperkt in de tijd. Moeten we daar ook naartoe?

BAERT «Geef iemand die zijn job verliest gerust een hogere uitkering dan nu het geval is, zodat hij de ruimte heeft om een goeie baan te zoeken. Maar laat dat bedrag daarna snel dalen, zodat de motivatie om een job aan te nemen groter wordt.»

HUMO Maar u bent er dus niet voor om zo’n uitkering volledig stop te zetten als iemand te lang werkloos is?

BAERT «Nee, want dan valt zo iemand terug op een leefloon, en dat ligt niet zoveel lager. Bovendien vergroot je zo de groep inactieven, die nauwelijks wordt begeleid. Daar zitten langdurig zieken in, maar ook huisvrouwen, ontmoedigde werklozen, ouderen die vervroegd uit de arbeidsmarkt zijn gestapt… Werklozen zijn maar het topje van de ijsberg: daaronder zit die groep inactieven, die in België veel groter is dan in andere landen. De gemiddelde EU-lidstaat heeft 6 procent werklozen en 22 procent inactieven. Brussel en Wallonië hebben 30 procent inactieven, Vlaanderen 24 procent.»

HUMO Hoe komt dat?

BAERT «De achterpoorten naar de gezondheidszorg en de vervroegde pensionering blijven wagenwijd openstaan. De regering probéért wel om langdurig zieken weer te activeren, maar mist daadkracht. Als een arts verklaart dat een langdurig zieke klaar is om weer te werken, en die zieke doet geen enkele moeite om een job te vinden, kan hij maximaal 10 procent van zijn uitkering verliezen. Gedurende één maand. Die prikkel is te klein.»

Pensioenen: ‘Op 58 jaar naar Benidorm’

Waarom is dat belangrijk? Bart De Wever herhaalde het in zowat elk interview in de verkiezingscampagne van 2014: ‘We hebben de hoogste belastingen en de laagste pensioenen van Europa.’ Dat is wat overdreven, maar met een verschil van 66 procent tussen ons laatste nettoloon en eerste pensioen blijven we maar nipt boven het OESO-gemiddelde. Dat onze pensioenen zo laag liggen, komt deels omdat we zo vroeg met pensioen gaan. Dat maakt het duur voor de overheid. De werkzaamheidsgraad bij 55-plussers is ook zéér laag, door de vele brugpensioenen waar de voorbije decennia massaal gebruik van werd gemaakt. Gemiddeld gingen Belgische mannen in 2016 op 61,3 jaar met pensioen, voor vrouwen was dat op 59,7 jaar. Alleen in Frankrijk, Slovakije en Luxemburg stopt men nog vroeger.

HUMO Professor, liggen onze pensioenen echt te laag?

YVES STEVENS (professor pensioenrecht KU Leuven) «Het is moeilijk vergelijken. Nederland scoort zeer goed in de Europese lijsten, maar daar wordt – naast het wettelijk pensioen – ook het aanvullend pensioen meegeteld. Bij ons niet, terwijl zo’n 80 procent van onze gepensioneerden dat wel heeft. Nog een verschil: in Nederland geven veel gepensioneerden een flink stuk van hun pensioen uit aan huishuur. Bij ons heeft bijna iedereen een eigen huis. Als je dat meerekent, scoren wij best goed.»

HUMO Heeft deze regering genoeg gedaan om de vergrijzingskosten binnen de perken te houden?

BAERT «Het pensioenbeleid is een ramp. In 2014 leek de regering heel ambitieus. Het brugpensioen zou verdwijnen en de pensioenleeftijd werd verhoogd tot 67 jaar. Sindsdien lijkt de ambitie weg. Men blijft brugpensioen toestaan, het pensioen met punten is deze legislatuur niet meer haalbaar en zelfs de lijst met zware beroepen lijkt een te moeilijke hindernis. De sociale partners zijn sterk en duwen minister Bacquelaine voortdurend achteruit. Hij is een generaal die maar één strategie kent: terugtrekken. Zo komen we er niet.

»De besluiteloosheid van de regering ondermijnt het vertrouwen van de bevolking. Veel mensen geloven niet meer dat ze later nog een pensioen zullen krijgen. De regering moet snel duidelijkheid geven, anders blijven mensen ervan dromen om op hun 58ste naar Benidorm te verhuizen.»

HUMO Er is veel commotie over het sociaal akkoord bij Carrefour, waar werknemers vanaf 56 jaar met brugpensioen zouden kunnen.

BAERT «Als de regering dat aanvaardt, kan ze voortaan maar beter zwijgen. Hoe verwacht ze dat de burgers geloven in langer werken als ze dat zelf niet lijkt te doen?»

PEERSMAN «In Zweden is de hele economie gebaseerd op langer werken, de bevolking heeft zich daar al lang op ingesteld. Wij zijn nog aan het discussiëren over vervroegde pensioenen en lijsten met zware beroepen. Ondanks alle waarschuwingen zijn we veel te laat in actie geschoten. Andere landen hebben hun pensioenleeftijd jaren geleden al verhoogd, wij doen dat pas vanaf 2025 en 2030 en laten zo de hele babyboomgeneratie vroegtijdig met pensioen gaan.»

‘Het pensioenbeleid is een ramp. Als de regering toestaat dat Carrefour-werknemers vanaf 56 jaar met pensioen kunnen, kan ze voortaan maar beter zwijgen’

HUMO Onze politici vinden dat je mensen kort voor hun pensioen niet kunt vragen om een jaar langer te werken.

PEERSMAN «In de meeste landen komen er elk jaar een paar maanden bij. Iemand die over twee jaar met pensioen gaat, weet zo dat hij drie maanden langer moet werken. Dat is niet onoverkomelijk. In Nederland heeft de nieuwe regering dat zelfs nog versneld. Dat heeft twéé keer effect: de overheid moet minder uitgeven aan pensioenen én ontvangt nog eens inkomsten van belasting op arbeid. Wij lopen nog tot 2030 inkomsten mis.»

STEVENS «België heeft die Nederlandse tactiek wel toegepast voor vervroegd pensioen: de voorwaarden zijn elk jaar langzaam gestegen. Vandaag moet je 63 jaar zijn én 42 loopbaanjaren op de teller hebben. Daardoor zakt het aantal bruggepensioneerden en stijgt de werkzaamheidsgraad bij ouderen. Kanttekening: Nederland kent geen systeem van vervroegde uittreding.»

HUMO Hoe verklaart u dat de regering haar ambities heeft laten varen?

PEERSMAN «De babyboomers vormen een grote groep, daar vallen veel stemmen te rapen. Politici durven die generatie blijkbaar niet voor het hoofd te stoten. Men heeft de pensioenleeftijd vooral verhoogd onder druk van Europa. Daarna trok de economische conjunctuur aan, waardoor de urgentie om te besparen verdween.»

Mobiliteit: ‘Het land van de BMW’s’

Waarom is dat belangrijk? De files verlammen onze economie. In Brussel deden bestuurders er vorig jaar gemiddeld 38 procent langer over dan normaal om op hun bestemming te raken, een stijging van 3 procent ten opzichte van 2016. Maar ook rond andere Belgische steden als Antwerpen en Luik groeit de filedruk. Volgens de OESO kost dat ons land 1 à 2 procent van het bnp, of 4 tot 8 miljard euro per jaar.

HUMO Wat hebben de federale en Vlaamse regering gedaan om onze files aan te pakken?

STEF PROOST (transporteconoom KU Leuven) «De Vlaamse regering heeft fietsostrades aangelegd en spitsstroken gecreëerd, die de files tijdelijk verlichten. Over rekeningrijden (wie op drukke momenten de baan op gaat, betaalt meer, red.) wordt al tien jaar gepalaverd. Volgens Vlaams minister Ben Weyts ligt het dossier klaar voor de volgende regering. Afwachten of die het wel durft invoeren.»

HUMO Waarom rijdt dit land zich vast?

PROOST «Onze bevolkingsdichtheid speelt een rol. Maar we zijn ook wereldkampioen in bedrijfs- en salariswagens uitdelen. Dat zorgt voor drie schadelijke effecten: de files groeien, de overheid verliest miljarden inkomsten én onze economie lijdt eronder.

»Wij zijn het land met de meeste Audi’s, BMW’s en Mercedessen. En dat verstoort onze economie meer dan we denken. Als je als werknemer 1 euro opslag wil, kost je werkgever dat 2,5 euro. Geeft hij die opslag in de vorm van een auto, dan kost hem dat maar 1,5 euro. En dus wordt er gretig gebruikgemaakt van het systeem. Werknemers krijgen een stevig budget en kiezen dure auto’s waarvoor de overheid opdraait. Als ze op eigen kosten een wagen moesten aanschaffen, zouden werknemers niet alleen een goedkoper model kiezen, ze zouden er ook nog eens minder mee rijden.

»Maar alleen door de subsidiëring te stoppen, los je de files niet op. Er rijden een half miljoen bedrijfswagens in België, 10 procent van het totale aantal voertuigen. Terwijl er een verlaging van 15 procent nodig is in de spits.»

HUMO Doe gerust enkele suggesties.

PROOST «Mobiliteit is te goedkoop in België. De overheid subsidieert álles: auto’s, bussen, treinen. Daardoor krijg je overconsumptie en gaan mensen op de verkeerde plaatsen wonen: in afgelegen verkavelingen waar ze voor alles de auto moeten nemen. Rekeningrijden is een absolute must, maar ook openbaar vervoer moet duurder worden, zeker in de spits. Die inkomsten kunnen gebruikt worden om de lasten op arbeid te verlagen. Dat is niet populair, maar politici worden betaald om problemen op te lossen. Men heeft geprobeerd om mensen uit hun auto te krijgen met goedkoop openbaar vervoer, en dat heeft niet gewerkt. Tijd voor een andere aanpak.

»Nederland zet vol in op de fiets. In de steden is het aandeel van het openbaar vervoer maar de helft van het aantal fietsers. Bij ons is dat omgekeerd. Uiteraard moet de infrastructuur er ook zijn. In Antwerpen en Brussel fiets je nog altijd op gevaar voor lijf en leden. Maar ook dat kun je omkeren met een echt fietsbeleid. De Lijn kost de overheid 1 miljard euro per jaar, terwijl de Vlaamse regering maar 100 miljoen euro uitgeeft aan nieuwe fietspaden. Draai dat om! In Leuven krijgen studenten voor 30 euro per jaar een busabonnement. Een fiets huren bij Velo kost 100 euro per jaar, terwijl die bussen de gemeenschap meer kosten, het verkeer belemmeren en de lucht vervuilen.»

‘De Lijn kost de overheid 1 miljard euro per jaar, terwijl de Vlaamse regering maar 100 miljoen uitgeeft aan nieuwe fietspaden’

HUMO De overheid heeft mensen gestimuleerd om op de foute plaatsen te gaan wonen. Is het dan wel fair om ze nu te straffen? Voor veel mensen is de weg naar het werk te lang om met de fiets af te leggen.

PROOST «Als de overheid de juiste keuzes maakt, zullen burgers volgen. Door te verhuizen, van job te veranderen of andere manieren te zoeken om zich te verplaatsen. Wie in de toekomst nog in de spits naar Brussel wil rijden, zal daar flink voor moeten betalen. Wie dat niet wil, moet zich aanpassen.»

Productiviteit: ‘We vallen stil’

Waarom is dat belangrijk?

In vergelijking met andere landen zijn er relatief weinig mensen aan de slag in België, maar degenen die een job hebben, werken zich suf. De hoge productiviteit is al decennia één van onze grote troeven. Maar: onder deze regering kwam daar nauwelijks nog wat bij.

PEERSMAN «We staan nog altijd in de top drie van Europa, maar onze groei is aan het stilvallen. Dat komt door de files, maar ook door de overheidsinvesteringen, die al jaren te laag liggen.»

HUMO Kunnen we van mensen vragen om nóg harder te werken? De stakingen bij Lidl en de verhalen bij Bpost tonen aan dat taken tot op de seconde getimed worden en dat mensen het beu zijn om te worden opgejaagd.

BAERT «Dat zie je vooral in sectoren die worden bedreigd door digitalisering en robotisering: warenhuizen, banken, postbedrijven. Maar het klopt wel dat we meer moeten focussen op jobkwaliteit en -tevredenheid, in plaats van mensen nog meer op te jagen.»

PEERSMAN «Op dat vlak zitten we aan de limiet. Onze loonkosten zijn torenhoog. Werkgevers verwachten van hun mensen dat ze zo hard en efficiënt mogelijk werken, anders brengen ze niet genoeg op. De prijs daarvan is dat mensen die dat hoge tempo niet aankunnen, uit de arbeidsmarkt worden geduwd. Het hoge aantal burn-outs en depressies is veelzeggend.»

Belastingdruk: ‘De enige stabiele factor’

Waarom is dat belangrijk? Van alles wat de Belgische economie produceert, vloeit 46,5 procent naar de staat. Alleen de Franse overheid is een nóg grotere slokop. De regering-Michel was van plan om dat percentage te verlagen, maar slaagt daar nauwelijks in. Ook CD&V-Kamerlid Hendrik Bogaert gaf in Humo toe dat ‘ons belastingniveau amper is gedaald.’

PAUL DE GRAUWE (professor aan de London School of Economics) «We schommelen al twintig jaar rond dat niveau. Als er iets stabiel is in België, dan is het wel de belastingdruk.»

HUMO Was de taxshift dan een maat voor niets?

DE GRAUWE «Dat was niet meer dan een herschikking. De regering heeft de loonlasten wat verlaagd, en later ook de vennootschapsbelasting, maar ze heeft dat gecompenseerd met hogere taksen op andere zaken, zoals frisdrank, brandstof, kinderopvang en elektriciteit. Werknemers die hun duurdere energiefacturen moeten betalen, stellen op hun beurt hogere looneisen. Zo wordt de taxshift een maat voor niets.»

HUMO De regering had de loonkosten dus nog forser moeten verlagen?

DE GRAUWE «Natuurlijk. De regering heeft er een procentje afgepitst, meer niet. De grote hervorming is uitgebleven: een gemiste kans. De regering heeft vooral geluk gehad dat de economie aantrok en het begrotingstekort haast vanzelf verminderde. Veel verdienste heeft ze daar niet aan.»

HUMO Is een hoge belastingdruk per definitie slecht?

DE GRAUWE «Niet als je die belastingen gebruikt om een performant onderwijssysteem, ziekenzorg, openbaar vervoer, goede infrastructuur en sociale zekerheid te creëren. Maar laat ons zeggen dat het op veel vlakken beter kan.»

WOUTER VAN DOOREN (hoogleraar Politieke Wetenschappen Universiteit Antwerpen) «De Scandinavische landen hebben ook een hoog overheidsbeslag, maar burgers krijgen daar meer waar voor hun geld. Die landen scoren beter op vlak van efficiëntie, geluk en vertrouwen in de overheid. De Belgische overheid werkt minder efficiënt, we zitten net boven de zuiderse en Oost-Europese landen. Onze ingewikkelde structuren helpen uiteraard niet. Voor veel zaken zijn verschillende overheden bevoegd, waardoor burgers en bedrijven te maken krijgen met een trage bureaucratie. Volgens de OESO duurt het alleen in Italië en Griekenland nog langer dan in België om administratieve rechtszaken af te handelen. En volgens een Europese statistiek verloren we in 2015 zo’n 3,3 miljard euro belastinginkomsten door fraude, belastingontwijking en inefficiënte belastingsystemen.»

HUMO In het regeerakkoord werd een nieuw design van de overheid beloofd, dat 750 miljoen euro zou opbrengen.

VAN DOOREN «Het was een typische tekentafelhervorming: je tekent wat organisatiestructuren op een papier, voegt wat hokjes samen en hoopt dat je zo geld kunt besparen. Dat werkt niet. Er zijn andere manieren die wel opleveren, zoals digitalisering.»

Energie: ‘Bart De Wever krijgt gelijk’

Waarom is dat belangrijk? Umicore verwees naar de hoge energieprijzen in ons land toen het aankondigde z’n fabriek in Polen te bouwen. Ook het politieke gepalaver over de sluiting van de kerncentrales en de energiebevoorrading van de toekomst zorgt voor onzekerheid bij bedrijven en burgers.

JOHAN ALBRECHT (energie-expert UGent en Itinera) «Energieprijzen zeggen niet alles. Een land als Frankrijk houdt z’n prijzen laag via prijsregulering, terwijl Europa dat al lang heeft verboden. De prijzen zijn ook afhankelijk van taksen. Bij ons zijn die vrij hoog, onder meer omdat de subsidiëring van hernieuwbare energie wordt doorgerekend aan de consument.»

HUMO Umicore verwees naar onze hoge energieprijzen. Terecht?

ALBRECHT «Niet echt. Voor gezinnen zijn de prijzen vrij hoog, voor bedrijven verschillen ze normaal weinig van die in onze buurlanden. Bedrijven kopen hun energie rechtstreeks op de markt en hoeven dus niet via een energieleverancier te gaan.»

HUMO Wat vindt u van het beleid van de regering-Michel?

ALBRECHT «Duidelijkheid is er nog altijd niet. Volgens het energiepact gaan de kerncentrales nog altijd dicht in 2025. De regering heeft daar voorwaarden aan verbonden: de energiebevoorrading moet verzekerd zijn, energie mag niet te duur worden en de ecologische impact mag niet te groot zijn. Maar Bart De Wever heeft al gezegd dat de volgende regering tóch zal moeten beslissen om enkele kerncentrales open te houden.»

HUMO Wat denkt u?

ALBRECHT «De Wever dreigt gelijk te krijgen. Om de kernuitstap mogelijk te maken, moeten er tegen 2025 nieuwe gascentrales bijkomen. De procedure daarvoor moet dringend opgestart worden, want die vraagt veel tijd. Toch aarzelt men. Als we volgend jaar geen duidelijk plan klaar hebben, zal de volgende regering inderdaad moeten besluiten dat we 2025 niet halen. Er is sterk leiderschap nodig, maar voorlopig ontbreekt dat. Dat creëert onzekerheid bij bedrijven. Zij denken op lange termijn en willen graag weten hoe hun energiefactuur de komende tien jaar zal evolueren. Dat heeft invloed op de keuze of men in België investeert of in het buitenland.»

HUMO Wat vindt u van het Vlaamse beleid, waar minister Bart Tommelein zich de benen vanonder het lijf loopt om zonnepanelen aan de man te brengen?

ALBRECHT «Dat enthousiasme werkt: de investeringen in zonne-energie stijgen opnieuw. Maar alleen met zonnepanelen gaan we de kernuitstap niet mogelijk maken. Gascentrales zijn onmisbaar.»

HUMO Die zullen er wel voor zorgen dat onze CO2-uitstoot nog toeneemt en we de Europese klimaatdoelstellingen moeilijk kunnen halen.

ALBRECHT «Klopt, maar op Europees niveau kan het ook positieve effecten hebben. Onze nieuwe hypermoderne gascentrales zullen veel efficiënter zijn dan de oude steenkoolcentrales in Duitsland en Polen. Ze kunnen die wegconcurreren, waardoor de CO2-uitstoot van Europa als geheel kan dalen.»

HUMO Doen we genoeg op vlak van hernieuwbare energie?

ALBRECHT «Je mag niet zomaar landen met elkaar vergelijken. Denemarken zet met zijn vele open ruimte in op windenergie, het bosrijke Zweden op biomassacentrales en Oostenrijk en Zwitserland wekken energie op via waterkrachtcentrales. Ons potentieel is veel beperkter.

»Tien jaar geleden probeerde elk land zoveel mogelijk hernieuwbare capaciteit te creëren voor zichzelf. Dat was niet efficiënt. De Europese Commissie bekijkt het nu ruimer. Het is beter om zonnepanelen te leggen in zuiderse landen met veel zon, en windmolens te plaatsen op de winderige kustlijnen. Met een Europees energienet kun je dan alle landen bevoorraden.

»In plaats van krampachtig te focussen op hernieuwbare energie, zou ons land beter de energieverspilling bestrijden. Daar is meer winst te boeken. Bij ons zie je ’s morgens en ’s avonds heel hoge pieken. Om dat op te vangen, hebben wij gigantisch veel capaciteit nodig. Door opslag van warmte en een focus op energiebesparing slaagt Denemarken erin om die pieken af te vlakken. Wij zijn daar nauwelijks mee bezig.»

Onderwijs: ‘Een zesje is genoeg’

Waarom is dat belangrijk? Elke euro die de overheid spendeert aan onderwijs, is een investering in de welvaart en de economie van de toekomst. Vlaanderen speelde lang mee aan de wereldtop, maar die positie staat onder druk.

WOUTER DUYCK (cognitief psycholoog UGent) «Op vlak van onderwijs zijn Vlaanderen en Wallonië twee verschillende werelden. Vlaamse kinderen hebben gemiddeld negen maanden voorsprong op hun Waalse leeftijdsgenoten. En die kloof zal nog groeien, nu Wallonië de brede eerste graad heeft ingevoerd. Tot hun 15de krijgen alle leerlingen daar dezelfde leerstof. Daardoor zullen veel leerlingen vertraging oplopen. Wat heb je eraan om iemand met een technisch profiel tot zijn 15de Latijn te geven? Die eenheidsworst leidt tot schoolmoeheid en uitval. Zo gaan we de structurele werkloosheid in Wallonië niet oplossen.»

HUMO Speelt het Vlaamse onderwijs nog altijd mee aan de Europese top?

DUYCK «In het secundair en hoger onderwijs nog wel, al boeren we achteruit in de groep van de allerslimsten. In 2003 haalde één

op de drie leerlingen het Europees topniveau voor wiskunde, in 2015 was dat nog één op vijf. Zorgwekkend, want dát zijn de leerlingen die later doctoreren of grote ondernemingen starten. Uit onderzoek blijkt: hoe hoger het IQ van die topleerlingen, hoe meer welvaart ze creëren. Het is dus niet verstandig om onderwijs alleen te richten op de middenmoot en de kwetsbare kinderen. In het secundair onderwijs gaat die middengroep overigens ook achteruit. Dat zijn onze toekomstige kleine ondernemers.»

‘Op vlak van taalontwikkeling doen amper drie Europese landen slechter: Frankrijk, Malta en Georgië. Minister Crevits reageert daar te sussend op’

HUMO Hoe doen we het in het basisonderwijs?

DUYCK «Daar zijn recent twee alarmbellen afgegaan. Qua taalontwikkeling hebben onze 10-jarige leerlingen in tien jaar tijd een leerachterstand van zes maanden opgelopen. Slechts drie Europese landen doen slechter: Frankrijk, Georgië en Malta. Begin deze maand bleek ook dat de helft van onze leerlingen in de basisschool de eindtermen voor Frans niet haalt. Die generatie zal in het secundair en het hoger onderwijs óók slechte resultaten halen.»

HUMO Hoe verklaart u die achteruitgang?

DUYCK «Er gaan véél middelen naar de zorg voor kwetsbare kinderen. Dat is niet verkeerd, maar zo hebben we een ‘zesjescultuur’ ontwikkeld. Intellectuele ontwikkeling is bijna vies geworden. Als mijn zoon een acht waard is, en hij komt met een zes thuis, zal er een hartig woordje worden gesproken. Maar als hij zich verder netjes heeft gedragen, schrijft zijn juf ‘goed gewerkt’ op zijn rapport. We zijn niet ambitieus genoeg. In de technische en beroepsrichtingen legt men de lat steeds lager voor taal en wiskunde. ‘Ach, je hoeft niet correct te kunnen schrijven en rekenen, als je maar goed scoort op houtbewerking.’ Maar uit studies blijkt dat een goede cognitieve ontwikkeling ook in die richtingen later tot meer welvaart leidt.

»Een deel van het onderwijs heeft het gewoon opgegeven. Eén Brusselse school op zeven levert leerlingen af die gemiddeld niet voldoen aan de minimale vereisten inzake geletterdheid. Sommige scholen geven zelfs geen huiswerk en geen punten meer, omdat ze de zwakkere leerlingen niet willen demotiveren. Uit de PISA-studie blijkt dat Vlaanderen het slechtst scoort inzake de gedrevenheid van leerlingen. Volgens de VDAB zijn er nog nooit zoveel jongeren geweest die na het behalen van hun ASO-diploma stoppen met studeren. Die zijn quasi waardeloos voor de arbeidsmarkt. Zo gaat er veel potentieel verloren voor onze maatschappij.»

DE GRAUWE «Ons onderwijssysteem moet beter inspelen op de noden van de arbeidsmarkt. Technische richtingen hebben – ten onrechte – een negatief imago. Over wie voor de vakschool kiest, wordt nog altijd gezegd dat hij de rest niet aankan. Technische opleidingen moeten dringend beter ondersteund en gestimuleerd worden.»

HUMO Zijn onze leraars bekwaam genoeg?

DUYCK «Ook dat is een groeiend probleem. In het secundair onderwijs hebben slechts zes op de tien leerkrachten het vereiste diploma,

en dan bedoel ik: een leraar geschiedenis die ook effectief geschiedenis heeft gestudeerd. Dertien procent heeft zelfs geen relevant diploma. Stel u voor dat een chirurg op de operatietafel zegt dat hij niet voor dokter heeft gestudeerd. ‘Maar ik ga u wel opereren.’ De helft van de leerkrachten komt uit het TSO: moeten die onze bollebozen naar de top brengen? Over tien jaar dreigt er bovendien een lerarentekort. Dan zullen scholen de kranten halen, omdat ze voor sommige klassen geen leerkracht meer vinden. Van de actieve leerkrachten houdt 40 procent het binnen de vijf jaar voor bekeken.»

HUMO Waaraan wijt u dat?

DUYCK «We verwachten te veel van hen. Door het M-decreet krijgen ze kwetsbare kinderen in hun klas, die extra aandacht nodig hebben. Ze moeten oog hebben voor radicalisering, diversiteitsproblemen, pesten, en tussendoor moeten ze de slimsten van de klas stimuleren met moeilijkere oefeningen. Voeg daarbij nog de bergen administratie en lesvoorbereidingen die elke avond op hen wachten. Helaas is minister Crevits er niet in geslaagd om een nieuw pact af te sluiten met de vakbonden. Dat is haar grootste mislukking. Ze is nu al de tweede minister die haar tanden daarop stuk bijt.»

HUMO Hoe doet ze het daarnaast?

DUYCK «Ze heeft goeie dingen gedaan. Duaal leren maakt het mogelijk dat leerlingen tegelijk kunnen leren op school en op de werkvloer. Leerlingen kunnen voortaan ook vroeger les volgen in vreemde talen. In het M-decreet heeft Crevits terecht gas teruggenomen, omdat de druk op leerkrachten te groot werd. En het was moedig dat ze de brede eerste graad niet heeft ingevoerd. Helaas heeft ze scholengroepen wel de vrijheid gegeven om dat individueel te doen. Ik vind ook dat ze te sussend heeft gereageerd op de recente slechte resultaten in internationale studies. Als we het niveau van ons onderwijs niet opkrikken, dreigen straks nog meer problemen op de arbeidsmarkt.»

(Verschenen in HUMO, 19 juni 2018, PDF)

Comments are closed.

Post Navigation